Het Service Gilde Landgraaf heeft o.l.v. Gerrit Duijkers in 1996 het project “Op zoek naar het zwarte goud” opgezet. In 1997 heeft Gilde Westelijke Mijnstreek dit project overgenomen en verder toegespitst op de basisscholen in de Westelijke Mijnstreek. 

Dit project is de geschiedenis van het Mijnverleden en wordt aangeboden aan het basisonderwijs in Zuid-Limburg aan de groepen 7 en 8. Het project op de scholen wordt uitgevoerd door oud-mijnwerkers en vergt dus geen inspanning van de leerkracht. Hiermee kunnen de jongeren kennis nemen van de cultuurgeschiedenis van het mijnverleden, die zo belangrijk is geweest voor onze regio.

In 1999 heeft dit project bij Gilde Nederland zo goed gescoord dat beide genoemde Gilden daarmee de Gulden Gildeprijs in de wacht sleepten. Omdat de Stichting Stimuleringsprijzen dit jaar heeft opgehouden te bestaan schreef Gilde Nederland een wedstrijd uit om nog één keer mee te dingen naar de prijs van het beste project van alle ingezonden en winnende projecten van de laatste 10 jaar. Daaraan is gehoor gegeven.

Op de landelijke Gildedag op 28 september in Amersfoort is het project "Op zoek naar het zwarte goud" dan ook bekroond met een eerste prijs. Zie hieronder voor foto's en verslagen.

Korte omschrijving inhoud en doel van het project

In dit project komen alle facetten van plant tot steenkool aan de orde, zoals het ontstaan, de ontdekking, exploratie en exploitatie van de steenkool.
Opkomst, bloeitijd en neergang van de mijnen zijn onderdelen die in de inleiding niet ontbreken. De redenen van de mijnsluitingen met al zijn sociale en culturele gevolgen worden uitvoerig belicht, evenals de vervangende werkgelegenheid en de alternatieve energiebronnen. De presentatie wordt audiovisueel ondersteund door transparanten met afbeeldingen.
De leerlingen krijgen daardoor een goede voorstelling van zaken. Ook ondergronds opgenomen filmpjes dragen hiertoe bij. Door middel van vragenlijsten vindt evaluatie plaats.
Omdat wij interactief met de groep bezig zijn weten wij ook waar de meeste belangstelling van de leerlingen naar uit gaat. Als naslagwerk geven wij de leerlingen de brochure ”Op zoek naar het zwarte goud”,  een speciale uitgave van het Service Gilde Landgraaf.  
Wij overhandigen hun tevens een oorkonde, als herinnering aan onze presentatie.

Doel van het project is de jongeren te laten kennismaken met de cultuurgeschiedenis van het mijnverleden, waaraan wij zoveel te danken hebben. Het is een bijdrage aan de kennis van het verleden en het gezamenlijke culturele erfgoed.                   
                       

De meerwaarde van het project

Leerlingen krijgen de informatie uit de mond van oud-mijnwerkers, die uit eigen ervaring spreken en als geen ander ludieke verhalen uit het verleden vertellen. Bijkomend  effect is ook dat er een brug geslagen wordt tussen ouderen en jongeren. Op deze manier krijgt het project zowel een sociaal als een educatief karakter. Het project is zodanig opgezet dat de bezochte school geen aparte organisatorische maat-regelen behoeft te nemen. Het Gilde verstrekt een all-in presentatie.

Met welke andere organisaties heeft samenwerking plaatsgevonden

Het project loopt vanaf 1996. Een jaar later hebben de Gilden Westelijke Mijnstreek, Heerlen en Roermond het project van Service Gilde Landgraaf overgenomen en in hun regio uitgevoerd tot op de dag van vandaag. De Gilden onderhouden hierover onderlinge contacten.

Loopt het project nog, en zo nee, waarom niet

Het project loopt nog steeds bij de Gilden Westelijke Mijnstreek en Roermond. Gilde Heerlen heeft het project overgedragen aan een groep oud-mijnwerkers, die het ook nog steeds uitvoeren.
Service Gilde Landgraaf blijft het project met veel succes uitvoeren
Sinds 1996 heeft SGL ongeveer 225 scholen bezocht en heeft zij een bereik gehad van ca. 5500 leerlingen.
Met de andere Gilden samen zal dit aantal op ongeveer 15000 liggen.

Wat is het toekomstperspectief voor dit project

De gezamenlijke Gilden zetten dit succesvolle project voort.
Er is heel veel belangstelling voor het mijnverleden en er worden tal van initiatieven ondernomen om de geschiedenis van het mijnverleden schriftelijk, fotografisch en digitaal vast te leggen. Vaak wordt onze hulp en medewerking daarbij ingeroepen. Met dit project heeft het Service Gilde Landgraaf een brug geslagen tussen verleden en heden: het verleden als perspectief voor een andere toekomst.
Bij de viering van het derde lustrum van ons Gilde op 2 juni 2007 heeft een directeur namens de gezamenlijke basisscholen de noodzaak van het doorgeven van deze cultuurgeschiedenis nog eens duidelijk onderstreept.

De Gulden Gildeprijs bestaat dit jaar 10 jaar! Een felicitatie waard voor de Stichting Stimuleringsprijzen Gilden, en dan vooral voor Wim Buis, Miriam van der Staaij en Dick de Rooij, en natuurlijk ook voor al die lokale Gilde–organisaties die de afgelopen jaren met niet aflatend enthousiasme zinvolle projecten hebben bedacht, opgezet en meegedongen hebben naar de prijzen.

Dit jaar stond de jury voor de opgave niet zozeer om goede ideeën en projectvoorstellen te beoordelen – zoals de afgelopen negen jaar –, maar om te kijken naar de behaalde resultaten: wat is er terecht gekomen van alle mooie plannen, waren het ééndagsvliegen of is er continuïteit bereikt, is er voldoende schaalgrootte ontstaan, heeft er professionalisering plaatsgevonden en al die andere aspecten die van een goed idee een succesvol project maken.

Wij zijn niet teleurgesteld. Natuurlijk zijn niet alle plannen van de grond gekomen, maar de score na negen jaar Gulden Gildeprijs is goed: 12 projecten zijn voor de ‘slotprijs’ ingediend die alle stuk voor stuk de moeite waard zijn. Voordat we naar het oordeel van de jury gaan, noem ik ze allemaal met veel dank voor de betrokken Gilden en met veel waardering voor de geboekte resultaten.

1. Gilde Amsterdam: Loopbaan mentoren

De filosofie van de Gilden in notendop: overdracht van kennis, in dit geval op coachende wijze voor een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt.

2. Gilde Amsterdam en Zeist: Gilde Denktank

Belangrijk voor de toekomst van de Gilde–organisatie.

3. Gilde Emmen en Helmond: Klassieke Muziek luisteren

Het enige zuiver culturele project, het enige project ook waar ‘genieten’ centraal staat en dat daarmee een waardevolle aanvulling betekent op alle andere activiteiten.

4. Gilde Haarlemmermeer: Gilde–Buddyproject

Inburgering anderstaligen, vijf jaar geleden gestart, maar actueler dan ooit.

5. Gilde Hilversum: wandelbrochure

Een klassiek voorbeeld van een belangrijke activiteit van veel Gilden: de stadswandelingen, maar dan op landelijke schaal gebundeld.

6. Gilde Landgraaf en Westelijke Mijnstreek: Op zoek naar het zwarte Goud

Indrukwekkend hoe de regionale geschiedenis wordt doorgegeven aan volgende generaties.

7. Gilden Landgraaf en Wageningen: Multicultuur – Onbekend maakt Onbemind

Geweldig hoe kinderen kennismaken met andere culturen. Een intergenerationeel én intercultureel project!

8. Gilde Ridderkerk: Samenspraak Café

Een mooie aanvulling op de individuele contacten tussen Gilde–leden en anderstaligen via de Samenspraakprojecten.

9. Gilde Veenendaal: Scootmobiel Veilig op Weg

Een project gericht op het doorbreken van het isolement van de minder valide mens en het veilig gebruik van scootmobiels in één project! Heel goed!

10. Gilde Zeist: Luisteren naar elkaar

Individuele contacten en gesprekken tussen Nederlanders met anderstaligen. Zeer zinvol voor wederzijds begrip en respect.

11. Gilde Zeist: Coach4you

Een intergenerationeel project: Gilde–leden coachen brugklassers en kinderen uit groep 8 van de basisschool uit kansarme milieus. Kennisoverdracht tussen generaties en culturen. Maatschappelijk heel relevant.

12.  Gilde Utrecht, Breda, Amsterdam en Rotterdam: Nederlandse            conversatie voor mensen van buitenlandse afkomst.

Taaloverdracht in wekelijkse huiskamergesprekken. Dit project resulteerde in een aanzienlijke subsidie van de minister van Grote Stedenbeleid om samenspraak uit te rollen over de Nederlandse Gilden. 

Uit deze reeds bekroonde projecten heeft de jury een keuze moeten maken voor de prijs voor het beste, meest aansprekende resultaat! Wij hebben hierbij niet alleen gelet op de resultaten, maar ook op de verslaglegging. Een goed project is immers pas overdraagbaar als er ook een goede verslaglegging is. Dat heeft sommige projecten ‘punten gekost’. We moeten als jury streng zijn! Maar, belangrijker dan de verslaglegging – en dat willen we extra benadrukken – was toch de thematiek en de organisatorische uitwerking daarvan.

Kennisoverdracht staat centraal bij de Gilden. Maar het gaat niet om schoolse kennisoverdracht; het gaat om overdracht van kennis die door levenservaring en beroepservaring is verkregen. Ervaringen die andere mensen, jonger, kwetsbaarder of uit andere culturen, kunnen helpen (weer) deel te nemen in onze Westerse maatschappij en zo bij te dragen aan de leefbaarheid van onze samenleving. Ook de overdracht van historisch besef hoort hier bij: inzicht in de lokale historische geschiedenis is heel belangrijk voor wederzijds begrip en respect. Het kweekt begrip voor diversiteit.
Het delen van ervaringskennis met anderen, jongeren of mensen afkomstig uit een andere cultuur, verandert ook jezelf, want je doet nieuwe ervaringen op en krijgt – kijkend door de ogen van die ander – een andere kijk op de samenleving. Kennis heeft de prettige eigenschap dat het meer wordt als je het deelt. Uiteindelijk zal het delen van kennis ook invloed hebben op de organisatie en activiteiten van de Gilden. Dat is goed. Het gaat immers om een continu proces van aanpassing aan veranderende wensen van leden en potentiële leden van het Gilde en aan veranderende maatschappelijke behoeften.

Projecten die hierop inspelen, komen, naar het oordeel van de jury, in aanmerking voor de slotprijs, omdat zij een bijdrage leveren aan het maatschappelijk functioneren van groepen mensen én aan vernieuwing. Dit is een essentiële voorwaarde voor het voortbestaan van het Gilde. De meeste van de projecten voldoen aan dit criterium. Dat kan ook haast niet anders, want alle projecten hebben de afgelopen 10 jaar een prijs gekregen! Vier projecten voldoen echter meer uitgesproken en in ruimere mate aan het criterium van het delen van kennis. Deze vier projecten vinden wij als jury ‘prijswaardig’. Eén teveel zult u denken, want er zijn maar drie prijzen. De jury heeft dat probleem opgelost, en ik zal u de oplossing vertellen. Maar voordat ik hiertoe overga, wil ik eerst de volgens de jury ‘prijswaardige’ vier projecten noemen:

• Gilde Landgraaf en Westelijke Mijnstreek: Op zoek naar het zwarte Goud

De jury is werkelijk onder de indruk van de wijze waarop de regionale geschiedenis wordt doorgegeven aan volgende generaties en hoe er bij de jongere generaties kennis en begrip wordt gekweekt voor de bijzondere geschiedenis van deze streek en de gevolgen daarvan in deze tijd. Ook de verslaglegging – wij willen dit extra benoemen – was voorbeeldig. Dit project is ook voor andere Gilden interessant. Denk aan de geschiedenis van turf in Drente, de textiel in Twente en Brabant, de visserij rond het IJsselmeer, etc. Er ligt een verslag dat als draaiboek voor andere Gilden kan werken. Laat u dus inspireren!

• Gilde Amsterdam: Loopbaan mentoren

Dit project is een schoolvoorbeeld van wat een Gilde kan betekenen voor kwetsbare groepen. Mensen die advies en steun nodig hebben bij het vinden van werk en/of loopbaanplanning kunnen terecht bij Gilde–leden die hen als adviseur begeleiden. Helaas is de verslaglegging te mager. De jury vindt dat erg jammer, want we hadden graag meer willen weten over dit project. De tipjes van de sluier die werden opgelicht, waren echter zo veelbelovend dat we het project desondanks toch met een prijs belonen! Gilde Amsterdam schrijft dat werken met een thema, in dit geval dus het thema loopbaan, zo succesvol is gebleken dat er nu met meer thema’s wordt gewerkt. Dat heeft geleid tot andere succesvolle projecten. Gilde Amsterdam is dankzij het project Loopbaan mentoren fundamenteel veranderd. Dat is wat de jury bijzonder aanspreekt: het delen van kennis heeft hier daadwerkelijk geleid tot aanpassing van de werkwijze en het heeft het Gilde aantrekkelijker gemaakt voor groepen 50–plussers die anders geen lid zouden zijn geworden. Dit is een groot compliment waard.

• Gilde Landgraaf en Wageningen: Multicultuur: Onbekend maakt Onbemind.

Het is wel bijzonder dat één Gilde met dit project twee keer in de prijzen valt, maar ook dit vindt de jury een fantastisch project. Kinderen in groep 8 van de basisschool maken kennis met nieuwe Nederlanders die over hun land en cultuur vertellen en dit project wordt ondersteund door de uitgave van landeninformatieboekjes, inmiddels 28! Bijzonder is dat het Gilde hier niet zozeer uitvoerend, maar faciliterend werkt – weer een heel andere mogelijkheid! – en daarmee basisschoolleerlingen vorming meegeeft die in deze tijd buitengewoon belangrijk is. Ook hier een voorbeeldige verslaglegging.

• Gilde Zeist: Coach4you

Een ander intergenerationeel project is het project Coach4you: Gilde–leden coachen brugklassers en kinderen uit groep 8 van de basisschool uit kansarme milieus, zodat de uitval van deze groep op middelbare scholen, die sterk op middenklasse kinderen zijn georiënteerd, afneemt. Een wezenlijke bijdrage aan het persoonlijk succes en de ontwikkeling van de kinderen en daarmee aan de emancipatie van kansarme groepen in onze samenleving. Dit project vindt al navolging bij een groot aantal andere Gilden en het is bewonderenswaardig dat Gilde Zeist dit project op deze wijze heeft weet uit te rollen!

Om deze projecten alle vier met een prijs te kunnen belonen, hebben wij een gedeelde eerste en een gedeelde tweede prijs.

De projecten Op zoek naar het Zwarte Goud van Gilde Landgraaf en Westelijke Mijnstreek en Coach4you van Gilde Zeist krijgen gezamenlijk de eerste prijs.

De projecten Loopbaan mentoren van Gilde Amsterdam en Multicultuur: Onbekend maakt Onbemind van Gilde Wageningen en Landgraaf krijgen gezamenlijk de tweede prijs.

Namens de jury wil ik alle prijswinnaars: hartelijk feliciteren! En deze felicitatie geldt eigenlijk ook alle indieners!

De jury bestond dit jaar uit twee vrouwen en een man: Varina Tjon A Ten, voorzitter, Frieda de Pater secretaris en ikzelf. Het derde jurylid, een nieuw gezicht, is Wil Jansen. Wil is zeer bekend met de wereld van actieve 50–plussers. Hij heeft de publicatie van het maandblad Plusmagazine in verschillende landen in Europa begeleid en Plusmagazine in Nederland groot gemaakt. Een waardevolle aanvulling voor de jury. Graag een applaus voor de heer Jansen!

Dank u wel voor uw aandacht!